ДАҢҒЫРА

ДАҢҒЫРА – қазақтың көне ұрмалы-сылдырмақты, қатты дыбысты музыкалық аспабы. Бұл бір жағы терімен қапталған, ішкі жағынан темір алқалар сақиналар мен сылдырмалар ілінген дөңгелек шығыршық. Даңғыра шамандық әдет-ғұрыптардың бөлінбес белгілемесі болып табылды.Даңғыраның ұлттық ағайындас түрі көптеген халықтарда болған. Мысалы, чуваштар өздерінің мұндай аспабын – хангрма, алтайлықтар мен қалмақтар – дунгурма, қырғыздар мен тувалықтар – дунгур, өзбектер – дойра, ұйғырлар – дап деп атаған.«Шамандық пен шамандар» деген мақалада металл сылдырмақтары бар даңғыраның даусы қалай шығатыны толық баяндалып жазылған. «Бубеннің ішіне жиекке айналдыра ілінген тот басқан он сылдырмақ, – делінген мақалада, – салдыр-гүлдір, қаңғыр-күңгір етіп, бубенге сартылдай соғылған дауысты да, сондай-ақ шаманның тенор үнін де естіртпей тастайды. Бубеннің және ондағы сылдырмақтардың даусы шаманның шекпеніне тұс-тұстан салпылдата ілінген түрлі темір-терсектердің шылдырына қосылғанда адамның басы мәңгіріп, екі құлағы тұнып қалады, шаманға керегі де осы».

ДАНГЫРА

ДАНГЫРА – древний казахский ударно-шумовой инструмент с громким звуком. Это круглое кольцо обтянутое с одной стороны кожей, а изнутри прикреплены кольца и подвески. Дангыра является неотъемлемой частью шаманских традиций.Есть несколько схожих инструментов с дангырой. Например, у чувашей – хангрма, у алтайцев и калмыков – дунгурма, у киргиз и тувинцев – дунгур, у узбеков – дойра, у уйгур – дап.В статье «Шаманизм и шаманы» полностью описывается, какой издаёт звук дангыра с металлическими подвесками. Из статьи: «Прикреплённые изнутри ржавые десять подвесок настолько сильно издают громкий звук, что не слышно и удара, и тенор шамана. Когда к звукам бубна и подвесок присоединялись звон железных предметов, прикреплённых к одежде шаман, человек впадал в беспамятство и в ушах закладывает – это то состояние нужное шаману».

DANGYRA

DANGYRA is an ancient percussion-noisemaker instrument with a loud sound. This is round ring is skinned on one side, and rings and pendants are attached on the inside. Dangyra is an integral part of shamanistic traditions.There are several similar instruments with dangyra. For example, among  the Chuvash – khangrma, the Altai and Kalmyks – dungurma, the Kirghiz and Tuvans – dungur, the Uzbeks – doira, at the Uigurs – dap.The article “Shamanism and Shamans” fully describes what kind of sound dangyra makes with metal pendants. From the article: “Attached from the inside, the rusty ten pendants make a loud sound so much that the blow and the tenor of the shaman cannot be heard. When the sound of iron objects attached to the clothes of a shaman joined the sounds of a tambourine and pendants, a person fell into unconsciousness and muffled in the ears – this is the state the shaman needs”.

Kernei

Kernei is a traditional Kazakh wind musical instrument historically used in military campaigns as a signaling tool and during ceremonial events, such as welcoming khans and military commanders. Kernei was first introduced into Kazakh orchestral music by composer Nurgisa Tlendiev, who featured it in the soundtrack for the film "Kyz Zhibek". With its booming and bold sound, the kernei resembles military instruments found throughout Central Asia. Visually similar instruments vary in name and construction: in Uzbek tradition, it is called karnai, and among the Uyghurs — surnai or nai.

The instrument is played by blowing into it while swaying side to side, producing a resonant tone. Due to its specific ceremonial and historical function, kernei is rarely used today and is mostly considered an ethnographic artifact.
Instrument Construction
Kernei was traditionally made in various forms. Its body was crafted by splitting a tree trunk in half, hollowing out the core, then smoothing and gluing the two halves back together. The instrument was then wrapped in camel esophagus for durability and resonance. Kernei has no holes and produces a natural harmonic series of notes. Its rounded bell is often decorated with horsehair fringe, which is attached using rawhide straps, giving it a distinct and ceremonial appearance.

Керней

Керней — қазақтың үрмелі музыкалық аспабы. Кернейді әскери жорықтарда атой шақырушы, хабар беруші ретінде, сондай-ақ хандар мен әскербасыларын күтіп алу салтанаттарында қолданған. Ең алғаш кернейді композитор Нұрғиса Тілендиев «Қыз Жібек» фильмінің музыкасына енгізді. Дыбысы зор керней Орта Азия халықтарында әскери музыкалық аспап ретінде кең таралған. Әр халықтың керней үлгісі ұқсас болса да, аталуы мен жасалуы өзгеше: өзбектерде – карнай, ұйғырларда – сурнай немесе най деп аталады. Музыкант кернейді жан-жағына бұрылып, қозғалып тұрып үрлеу арқылы ойнайды. Керней этнографиялық аспап ретінде бүгінгі күнде сирек кездеседі.
Аспаптың жасалу технологиясы
Керней әр түрлі көлемде жасалады. Жұмыр ағашты дәл ортасынан қақ бөліп, өзегі алынып, іші тегістеледі. Тегістелген соң екі бөлік желімделіп, сыртынан түйенің өңешімен қапталады. Дыбыс ойықтары салынбайды. Жұмырланған шанағының сырты жылқы қылынан жасалған шашақпен әшекейленеді. Шашақ арнайы дайындалған қайысқа бекітіледі.