АБАЙ ҚҰНАНБАЙҰЛЫ
АБАЙ ҚҰНАНБАЙҰЛЫ (1845-1904). Ұлы ақын, ағартушы, жазба қазақ әдебиетінің, қазақ әдеби тілінің негізін қалаушы, композитор Абай Құнанбайұлы 1845 жылы қазіргі Шығыс Қазақстан облысының Шыңғыс тауы бөктерінде дүниеге келген. Шығармаларында қазақ халқының әлеуметтік, қоғамдық, моральдық мәселелерін арқау етіп, қазақ әдебиетін жаңа деңгейге көтерген Абай Құнанбайұлы ұлттық музыкада да үлкен із қалдырды. Академик Ахмет Жұбанов: «Абай қазақ музыкасынан ерекше орын алады. Абай әндерінің мелодикасы, ырғағы, формасы өзіне дейінгі келген қазақ әндеріне ұқсамады. Абай әндерінің әрқайсысының өзіне меншікті өлеңі болды. Бұл жәй – музыка мен сөздің кәсіпқойлық дәрежеде қосылуы болды. Осының өзі айта қалғандай жаңалық. Абай музыка шығаруға сөз арқылы келді» деп баға берді. Ақын «Көзімнің қарасы», «Не іздейсің, көңілім», «Айттым сәлем, Қаламқас», «Татьянаның хаты», «Сегізаяқ» сияқты бірнеше әні арқылы халықтық музыкаға жаңалық әкелді. Сонымен қатар, ұлы ақынның домбыраға арналған бірнеше күйі бар. «Май түні», «Майда қоңыр», «Торы жорға», «Абайдың желдірмесі» күйлері мен әндерінен өзара үндестік байқалады. Абай бірнеше саз аспабын жасатқан. Өзінің төл ұрпақтары мен айналасындағы әнші-күйші, ақындарға арнап бірнеше домбыра жасатып сыйға берген. Ақынның жеке домбырасы – үш ішекті, 8 пернелі, қалақша пішінді музыкалық аспап. Дыбыс ойығының саны – он, қоңыр түсті. Домбыраны Абай мен ақынның ұлы Ақылбай қолданған. Кейін жәдігер мұра ретінде Ақылбайдың ұлы Исраилға қалды. Ұлы ақынның немересі Исраил бұл домбырамен облыстық, республикалық деңгейдегі түрлі байқауларға қатысып жүрді. 1959 жылы Исраил дүние салып, кейіннен қыздары жәдігерді Семейдегі Абай Құнанбайұлының әдеби-мемориалдық музейіне тапсырған. Ал 1981 жылы Алматы қаласындағы Ықылас атындағы халық музыкалық аспаптар музейі қорына алынды. Абай домбырасының осы түпнұсқасынан басқа 4 көшірмесі жасалған.
АБАЙ КУНАНБАЙУЛЫ
АБАЙ КУНАНБАЙУЛЫ (1845-1904). Великий поэт, просветитель, основатель письменной казахской литературы и литературного казахского языка, композитор Абай Кунанбайулы родился в 1845 году у подножия горы Шынгыс в Восточно-Казахстанской области. Основным мотивом его произведений были социальные, общественные, моральные проблемы казахского народа. Он поднял на новый уровень казахскую литературу и оставил неизгладимый след в народной музыке.
Академик Ахмет Жубанов пишет: «Абай занимает особое место в казахской музыке. Мелодика, темп, форма песен Абая отличается от предыдущих казахских песен. У каждой его песни был отдельный стих. Это было просто слиянием музыки и текста на профессиональном уровне. Это уже новизна. Абай пришёл к композиторству посредством слов».
Такие песни Абая, как «Көзімнің қарасы», «Не іздейсің, көңілім», «Айттым сәлем, Қаламқас», «Татьянаның хаты», «Сегізаяқ» были новыми в народной музыке. Также, у великого поэта имеется несколько кюев для домбры. Прослеживается некая связь кюев «Май түні», «Майда қоңыр», «Торы жорға», «Абайдың желдірмесі» с песнями.
Абай заказал несколько музыкальных инструментов, затем дарил их певцам-исполнителям, поэтам в его окружении. Личная домбра Абая – трёхструнный, 8-ладовый, совкообразной формы музыкальный инструмент. Имеет десять звуковых отверстий, коричневого цвета. Домброй пользовались Абай и его сын Акылбай. Затем как наследство, перешла к сыну Акылбая Исраилю. Внук великого поэта Исраил участвовал с этой домброй в областных, республиканских конкурсах. В 1959 году после смерти Исраила его дочери передали наследие в литературно-мемориальный музей Абая в Семее. Начиная с 1981 года домбра находится в Музее народных музыкальных инструментов имени Ыхласа. На основе этого оригинального инструмента были сделаны 4 его копии.
ABAI KUNANBAIULY
ABAI KUNANBAIULY (1845-1904). A great poet, educator, founder of the written Kazakh literature and literary Kazakh language, composer Abai Kunanbaiuly was born in 1845 in the foothills of Mount Shyngys in the present East Kazakhstan region. Raising Kazakh literature to a new level, relying on the social, public and moral problems of the Kazakhs in his works, Abai Kunanbaiuly left a big mark in music also. Abai’s musical heritage holds a special place in the history of Kazakh folk art. The poet with his several songs, like “Kozimnin karasy”, “Ne izdeisin, konilim”, “Aittym salem, Kalamkas”, “Tatyananyn haty”, “Segizayak” brought innovation to the folk music. He also composed several kuis intended for the dombra. A certain harmony feels between kuis and songs “Mai tuni”, “Maida konyr”, “Tory zhorga”, “Abaidyn zheldirmesi”.Abai had several musical instruments. He also ordered instruments from masters for his descendants, singers, kuishis and poets in his environment.Abai ordered several musical instruments, then gave them to relatives and singing performers, poets in his environment. Abai’s personal dombra is a three-stringed, 8-frets, shovel-shaped musical instrument. It has ten sound holes, a color is brown. Dombra was used by Abai and his son Akylbai. Then as an inheritance passed to Akylbai’s son Israel. The grandson of the great poet Israil participated with this dombra in regional, republican competitions. In 1959 Israel died and later his daughters transferred the heritage to the Abai literary-memorial museum in Semey. In 1981 the instrument was transferred to the Museum of folk musical instruments named after Ykhlas, located in Almaty. Today the instrument is stored in the mentioned museum. In addition to this original dombra, 4 copies were made.