Асатаяқ

Асатаяқ – қазақ халқының ежелгі музыкалық аспабы. Асатаяқты абыздар мен бақсылар ұстанған. Бақсылар асатаяқты қылқобыз бен даңғыраның үніне қосып қолданатын болған. «Аса» деген сөз өзбектерде – «асоий», ұйғырларда – «һасса» делінеді, ол таяқ дегенді білдіреді. Тегінде, «асатаяқ» мағынасы бірдей екі сөзден қосылған болу керек. Этнографтар асатаяқты суреттеп жазған кездерінде оны «носох», «жезл», «трость», «костыль», «колба», «оса», «муса-оса» деп түрліше атаған.Бұл аспаптың бақсылардың пайдаланғанын этнографиялық еңбектерден көреміз. Халық музыкасының белгілі зерттеушісі Р.А. Пфеннинг бақсының ауруларды «емдеп» сарнағанда көне асатаяқты өз дауысына қосып салдырлатқаны жайында жазады. Зерттеуші-ғалым әуелі бақсының қылқобызда қалай ойнағанын баяндайды, онан соң асатаяқтың салттық музыкамен тығыз байланыста ұрып ойналатын аспап ретінде қолданылғанын жазады. Пфенниг былай дейді: «Бұған колбаны да (асатаяқты – Б.С.) жатқызу керек, оның да ұшына қоңыраушылар немесе төрт бұрышты тақтайшаға бекітілген темір сақиналар ілінеді. Бұл аспаппен бақсы өз дауысын сүйемелдейді».Асатаяқ туралы деректер Г.М. Броневский, П. Бекетов, Р.А. Пфеннинг, Ш. Уәлиханов, Б. Сарыбаев т.б. зерттеуші-этнографтардың еңбектерінде кездеседі. Асатаяқ қазіргі кезде «Отырар сазы», «Сазген», «Шертер» т.б. музыкалық фольклорлық-этнографиялық оркестрлер мен ансамбльдерде қолданады. 
Аспаптың жасалу технологиясы
‍Асатаяқтың жасалу тәсіліне қарай «күмбезді», «жалпақ басты», «ай басты», «жылан басты», «сопақша», «қалақша», т.б. болып келеді. Оларды ырғақтатып, сілкіп, шайқап ойнайды. Асатаяқ емен, үйеңкі, қайың, долана секілді қатты ағаштардан жасалады. Бетіне әр түрлі шулы дыбыс беретін темір салпыншақтар, сақиналар, шығыршықтар тағылады.

Асатаяк

Асатаяк – древний музыкальный инструмент казахского народа. Применяли его в своих делах жрецы и шаманы. Шаманы использовали его наряду со звуками кылкобыза и дангыры. Слово «аса» у узбеков произносится как «асоий», у уйгуров «һасса», и означает палку. Вообще, название образовалось от двух слов, схожих по значению. При описании данного инструмента этнографы использовали разные названия: «носох», «жезл», «трость», «костыль», «колба», «оса», «муса-оса».О том, что асатаяк применяли в своих работах шаманы, можно увидеть в этнографических трудах. Известный исследователь народной музыки Р.А. Пфеннинг писал, что когда шаман во время «лечения» пациента стонал от боли, к своему голосу он добавлял бряцание инструмента. Учёный-исследователь сначала описывает как целитель играет на кобызе, а затем о применении асатаяка как инструмента, связанного с обрядовой музыкой. Пфеннинг пишет: «К ним относится и колба (асатаяк – Б.С.), к нему тоже прикрепляют колокольчики или железные кольца, подвешенные на прямоугольную дощечку. С этим инструментом целитель сопровождает свой голос».Сведения об инструменте встречаются в трудах этнографов-исследователей Г.М. Броневского, П.Бекетова, Р.А. Пфеннинга, Ч.Валиханова,  Б.Сарыбаева и др. Сейчас инструмент используется в фольклорно-этнографических оркестрах и ансамблях «Отырар сазы», «Сазген», «Шертер» и др. 
‍Изготовление инструмента
‍В зависимости от изготовления асатаяк бывает «купольного», «плоскоголового», «лунообразного», «змееголового», «продолговатого», «совкообразного» видов. Играют на инструменте методом бряцания, встряхивания в ритме. Делают асатаяк из дуба, клёна, берёзы, боярышника. На лицевую сторону прикрепляют различные подвески, кольца для извлечения звука.

ASATAYAK

ASATAYAK is an ancient musical instrument of the Kazakh people. Priests and shamans used it in their affairs. The shamans used it along with the sounds of kylkobyz and dangyra. The word “asa” in Uzbeks is pronounced “asoii”, in Uighurs “hassa”, and means stick. In general, the name was formed from two words, similar in meaning. When describing this tool, ethnographers used different names: “рosoh”, “wand”, “cane”, “crutch”, “flask”, “wasp”, “musa-wasp”.The fact that asatayak was used by shamans in his affairs can be seen in ethnographic works. Famous researcher of folk music R.A. Pfenning wrote that when the shaman, during the “treatment” of a patient, was moaning in pain, he added to his voice the saber of the instrument. A research scientist first describes how a healer plays kobyz, and then about the use of asatayak as an instrument associated with ritual music. Pfenning writes: “These include the flask (asatayak — BS); bells or iron rings attached to a rectangular plate are also attached to it. With this instrument, the healer accompanies his voice”. Information about the instrument is found in the writings of the ethnographers-researchers G.M. Bronevsky, P. Beketov, R.A. Pfenning, Ch. Valikhanov, B. Sarybaev etc. Now the instrument is used in folk-ethnographic orchestras and ensembles “Otyrar sazy”, “Sazgen”, “Sherter”, etc.
‍Making the instrument: Depending on the manufacture, asatayak can be of a “dome”, “flat-headed”, “moon-shaped”, “snake-headed”, “oblong”, “shovel-shaped”. The instrument is played by clanging, shaking in rhythm. Asatayak is made from oak, maple, birch, and hawthorn. On the front side various pendants, rings are attached to extract sound.